Strona główna - Blog - Następny Poprzedni Udostępnij Powiązane artykuły

Otwierając publikację naukową wydaną w XX  wieku możemy odnaleźć sformułowanie Wszystkie prawa zastrzeżone, która jest wyrazem dominującego w minionym stuleciu modelu publikowania treści naukowych. Zastrzeżenie takie możemy w dalszym ciągu odnaleźć w praktyce wydawniczej, jednak coraz bardziej nacisk kładziony jest na otwarty dostęp do wyników badań naukowych, o czym wspominaliśmy w tym wpisie na blogu. Model Wszystkie prawa zastrzeżone oznacza, że bez wyraźnej zgody autora nikt nie może reprodukować, modyfikować, czy wykorzystywać publikacji w żaden sposób. To podejście oparte jest na silnej ochronie prawnej twórczości i ma swoje plusy i minusy.

Zalety modelu Wszystkie prawa zastrzeżone

Pełna kontrola autora: Autor ma pełną kontrolę nad używaniem i rozpowszechnianiem swojej pracy, co może być ważne w kontekście wartości intelektualnej.

Ochrona finansowa: Tradycyjny model daje autorom możliwość uzyskania korzyści finansowych z wykorzystywania ich publikacji, zwłaszcza jeśli jest to dzieło o dużym znaczeniu czy popularności.

Wady modelu Wszystkie prawa zastrzeżone

Ograniczony dostęp: Model ten często prowadzi do ograniczenia dostępu do wiedzy, szczególnie w kontekście rosnącego znaczenia otwartego dostępu.

Zahamowanie innowacji: Silna kontrola autorska może ograniczać zdolność innych naukowców do modyfikacji i rozwijania istniejących prac.

Chociaż model Wszystkie prawa zastrzeżone miał swoje miejsce w historii publikacji naukowych, dzisiejsze wyzwania i zmieniające się potrzeby społeczności naukowej skłaniają nas do poszukiwania bardziej elastycznych i otwartych rozwiązań, takich jak licencje Creative Commons.

Geneza licencji Creative Commons

Licencje Creative Commons narodziły się w odpowiedzi na rosnące wyzwania związane z tradycyjnymi modelami praw autorskich, które ograniczały swobodny dostęp do wiedzy. Inicjatywa ta powstała w 2001 roku, a jej głównymi architektami byli Lawrence Lessig, Hal Abelson, Eric Eldred, James Boyle, a także inni naukowcy i czytelnicy zainteresowani otwartym dostępem do treści.

Pierwszą wersję licencji Creative Commons, znanej jako CC 1.0 Universal Public Domain Dedication, wprowadzono w grudniu 2002 roku. To przełomowe wydarzenie umożliwiło autorom udzielenie wyraźnych zezwoleń na korzystanie z ich dzieł w sposób, który przewyższał tradycyjne granice prawa autorskiego. Idea Creative Commons była systematycznie dostosowywana adekwatnie do popularyzowania otwartego modelu w nauce.

Główne wersje licencji Creative Commons

CC 1.0 Universal (CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication):

Rok Wprowadzenia: 2002

Główne Cechy: Pełne zerwanie z prawami autorskimi; przeniesienie dzieła do domeny publicznej.

Zastosowanie: Działa jako uniwersalna dedykacja do domeny publicznej, umożliwiając autorom swobodne zrzeczenie się praw autorskich na rzecz społeczeństwa.

CC 2.0 Generic (CC BY 2.0):

Rok Wprowadzenia: 2004

Główne Cechy: Umożliwiająca dowolne wykorzystanie dzieła pod warunkiem podania uznanie autora (BY).

Zastosowanie: Powszechnie stosowana w celu zachęcania do swobodnego udostępniania i korzystania z treści przy jednoczesnym uznaniu autorstwa.

CC 2.5 Generic (CC BY 2.5):

Rok Wprowadzenia: 2005

Główne Cechy: Podobna do CC BY 2.0, ale wprowadzała pewne poprawki i jasność w formułowaniu warunków.

Zastosowanie: Stanowiła kontynuację poprzedniej wersji, oferując bardziej precyzyjne zasady dotyczące korzystania z treści.

CC 3.0 Unported (CC BY 3.0):

Rok Wprowadzenia: 2007

Główne Cechy: Dostosowana do działań międzynarodowych, wprowadzając bardziej kompleksowe zasady dotyczące adaptacji i rozpowszechniania dzieł.

Zastosowanie: Rozszerzenie zasięgu licencji na platformę międzynarodową, ułatwiając współpracę na skalę globalną.

CC 4.0 International (CC BY 4.0):

Rok Wprowadzenia: 2013

Główne Cechy: Skupia się na dostosowywalności i łatwości zrozumienia; wprowadza pewne ułatwienia w stosunku do poprzednich wersji.

Zastosowanie: Obecnie obowiązująca wersja, zdobyła popularność ze względu na elastyczność i zwięzłość warunków.

Wersje te ewoluowały wraz z rozwojem społeczności i potrzeb twórców, dostarczając ram prawnych, które umożliwiają swobodne dzielenie się treściami przy jednoczesnym uwzględnieniu praw autorskich.

Warunki licencji Creative Commons

Obecnie wyróżniamy kilka głównych warunków licencji Creative Commons (CC), które pozwalają na różne poziomy swobody w korzystaniu z utworów. Oto cztery podstawowe oraz dwa rozszerzone warunki licencji CC:

Uznanie Autorstwa CC-BY

Warunki: Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne pod warunkiem, że zostanie przywołane nazwisko autora pierwowzoru.

Zastosowanie: Umożliwia najszersze wykorzystanie utworów, wymagając jedynie uznania autorstwa.

Użycie niekomercyjne CC BY-NC

Warunki: Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne jedynie do celów niekomercyjnych.

Zastosowanie: Ogranicza korzystanie z utworów do celów niekomercyjnych, wymagając jednocześnie uznania autorstwa.

Na tych samych warunkach CC BY-SA

Warunki: Wolno rozprowadzać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.

Zastosowanie: Wprowadza zasadę copyleft, co oznacza, że prace zależne muszą być udostępniane na takich samych warunkach jak oryginał.

Bez utworów zależnych CC BY-ND

Warunki: Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać utwór jedynie w jego oryginalnej postaci – tworzenie utworów zależnych nie jest dozwolone.

Zastosowanie: Ogranicza możliwość modyfikacji utworu, umożliwiając jedynie jego dystrybucję w formie niezmienionej.

Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach CC BY-NC-SA

Warunki: Pozwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych. Dodatkowo, utwory zależne muszą być również objęte tą samą licencją.

Zastosowanie: Tworzy warunki, które łączą ograniczenie korzystania w celach komercyjnych z zasadą copyleft wymagającą, aby utwory zależne były udostępniane na identycznych warunkach.

Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych CC BY-NC-ND 3.0 PL

Warunki: Pozwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych. Dodatkowo, zakazuje tworzenia utworów zależnych.

Zastosowanie: Jest to najbardziej restrykcyjna z licencji CC, umożliwiając jedynie ograniczone korzystanie w celach niekomercyjnych i wykluczając tworzenie nowych utworów zależnych.

Każda z tych licencji ma swoje miejsce w różnych kontekstach, pozwalając twórcom dostosować warunki korzystania ze swoich utworów do swoich preferencji i celów. Mieszane licencje wprowadzają dodatkowe warunki, dostosowując elastyczność korzystania z utworów do konkretnych potrzeb twórców, jednocześnie kontrolując sposób, w jaki ich dzieła są wykorzystywane przez innych.

Zalety publikowania na licencjach Creative Commons

Otwarty dostęp: Licencje Creative Commons wspierają ideę otwartego dostępu, umożliwiając szeroki dostęp do treści dla społeczności naukowej i ogółu użytkowników.

Współpraca i wymiana wiedzy: Pozwalają autorom na swobodne dzielenie się wiedzą, co sprzyja współpracy między badaczami i prowadzi do dynamicznego rozwoju nauki.

Rozszerzenie zasięgu szerokiej publiczności: Autorzy mogą docierać do szerszego grona odbiorców, co może być korzystne zarówno dla popularyzacji ich pracy, jak i dla wpływu na społeczeństwo.

Elastyczność warunków korzystania: Istnieje wiele różnych licencji CC, co umożliwia autorom dostosowanie warunków korzystania z ich prac do swoich preferencji.

Zachowanie kontroli autorskich: Autorzy decydują, jakie prawa chcą zachować, dzięki czemu mogą równocześnie chronić swoją twórczość i umożliwić jej szerokie wykorzystanie.

Wady publikowania na licencjach Creative Commons

Różnorodność licencji: Istnieje wiele różnych licencji CC, co może czasami prowadzić do zamieszania w zrozumieniu, jak dokładnie można korzystać z danego utworu.

Strach przed nadużyciem: Niektórzy twórcy obawiają się utraty kontroli nad swoimi dziełami lub ich wykorzystaniem w sposób, który nie odpowiada ich pierwotnym intencjom.

Ograniczenia dla komercyjnego wykorzystania: W przypadku niektórych licencji, takich jak CC BY-NC, korzystanie w celach komercyjnych jest ograniczone, co może wpływać na potencjalne zyski autora.

Brak jednolitego rozumienia licencji: Nie wszyscy użytkownicy mogą zrozumieć pełne konsekwencje danego rodzaju licencji, co może prowadzić do niewłaściwego korzystania z utworów.

Ryzyko modyfikacji dzieł: W przypadku licencji, które pozwalają na modyfikacje, istnieje ryzyko, że inne osoby mogą zmienić oryginalne dzieło w sposób, który autor może uważać za nieodpowiedni.

Zastosowanie licencji Creative Commons w czasopiśmie „Wychowanie w Rodzinie”

W wydawanym przez Wydawnictwo Naukowe EDUsfera czasopiśmie „Wychowanie w Rodzinie” wszystkie teksty publikowane są na licencjach Creative Commons, co wprowadza wiele korzyści dla społeczności naukowej, czytelników oraz samego czasopisma. Przyjrzyjmy się, jakie mogą być korzyści i dlaczego czasopismo to wybrało tę ścieżkę.

Otwarty dostęp: Czasopismo postanowiło udostępnić swoje artykuły zgodnie z licencją Creative Commons CC BY-SA, co oznacza, że czytelnicy mają swobodny dostęp do treści bez konieczności płacenia za nie.

Współpraca i wymiana wiedzy: Licencje CC sprzyjają współpracy między autorami, badaczami, a czytelnikami. Dzięki temu modelowi publikacyjnemu, wiedza jest bardziej dostępna i otwarta na dialog.

Elastyczność wyboru licencji: Czasopismo może dostosować warunki licencji do swoich celów. Redakcja czasopisma zdecydowała się na licencję CC BY-SA, umożliwiającą szerokie wykorzystanie publikowanych artykułów naukowych, przy zastrzeżeniu konieczności podania nazwiska autora oraz udostępnienia utworów zależnych na tych samych zasadach.

Promocja odpowiedzialności autorskiej: Dzięki licencji CC, czasopismo promuje szacunek dla praw autorskich, jednocześnie umożliwiając szerokie wykorzystanie treści w określonych ramach.

Większa widoczność i wpływ: Otwarte publikacje na licencjach CC mogą przyciągać większą uwagę i zainteresowanie ze strony czytelników, co z kolei przekłada się na większą widoczność czasopisma.

Zintegrowane zasady współpracy: Wybierając licencję CC, czasopismo integruje zasady współpracy i otwartości, co współgra z duchem dzisiejszego środowiska naukowego.

Rozwój społeczności naukowej: Dzięki otwartemu dostępowi i współpracy, czasopismo przyczynia się do rozwoju społeczności naukowej, umożliwiając lepszą wymianę wiedzy.

Czasopismo „Wychowanie w Rodzinie” to jedno z czasopism, które dostrzegają zalety licencji Creative Commons i decydują się na otwarty dostęp, współpracę oraz elastyczność w dzieleniu się treściami naukowymi. Takie podejście podkreśla nowoczesność i odpowiedzialność wydawcy wobec społeczności naukowej i społeczeństwa jako całości.

Źródło grafik: https://creativecommons.org/

Tworzymy przestrzeń dyskursu o rodzinie, wychowaniu i edukacji, a także inspirujemy do poszukiwania rozwiązań wychowawczych dla przedstawicieli praktyki. Zapraszamy do kontaktu Kontakt

Ułatwienia dostępu

Tworzymy przestrzeń dyskursu o rodzinie, wychowaniu i edukacji, a także inspirujemy do poszukiwania rozwiązań wychowawczych dla przedstawicieli praktyki.

Spotkajmy się w mediach społecznościowych

Promujemy osiągnięcia polskiej myśli teoretycznej i praktycznej w zakresie rodziny, wychowania i edukacji w środowisku polskich teoretyków i praktyków.

Administratorem danych osobowych jest EDUsfera. Ewa Jurczyk-Romanowska, ul. Drukarska 45/38, 53-311 Wrocław, NIP 5471830063, REGON 385633764, posiadająca status małego przedsiębiorcy w rozumieniu Ustawy z dnia 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 893 z późn. zm.). Kontakt możliwy jest z Administratroem pod adresem poczty elektronicznej: wydawnictwo@edusfera.press, nr tel: +48 500 858 921. W Polityce Prywatności Administrator informuje o celu, okresie i podstawach prawnych przetwarzania danych osobowych, a także o prawach jakie przysługują osobom, których przetwarzane dane osobowe dotyczą, podmiotom którym Administrator może powierzyć do przetwarzania dane osobowe, oraz o zasadach zautomatyzowanego przetwarzania danych osobowych, w tym ich profilowaniu

Wszelkie prawa zastrzeżone